Κουήρ σχέσεις, αναγνώριση και αίσθημα του ανήκειν

Το κείμενο βασίζεται σε σκέψεις και παρατηρήσεις από το εργαστήριο «Κουήρ Σχέσεις: Πεδίο Συνάντησης και Σύνδεσης», το οποίο συν-συντόνισα μαζί με τη Χριστιάνα Γεννατά, επιστημονική διευθύντρια της Γραμμής 11528 – Δίπλα Σου.

Όταν η εμπειρία βρίσκει χώρο να ειπωθεί

Στο εργαστήριο «Κουήρ Σχέσεις: Πεδίο Συνάντησης και Σύνδεσης», που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του Thessaloniki Pride από τη Γραμμή Ψυχολογικής Στήριξης 11528 – Δίπλα Σου, αναδείχθηκε κάτι που συναντώ συχνά τόσο στην κλινική πράξη όσο και στις κοινοτικές δράσεις: η βαθιά ανθρώπινη ανάγκη να αναγνωρίζεται η εμπειρία μας από ανθρώπους που μπορούν πραγματικά να την κατανοήσουν.

Καθ' όλη τη διάρκεια της συζήτησης δεν ήταν μόνο όσα ειπώθηκαν. Ήταν και όσα επικοινωνήθηκαν σιωπηλά μέσα στον χώρο. Τα βλέμματα που συναντιούνταν, τα νεύματα αναγνώρισης, τα χαμόγελα κατανόησης, οι στιγμές κατά τις οποίες κάποιος μοιραζόταν μια εμπειρία και αρκετά άλλα έδειχναν να αναγνωρίζουν κάτι βαθιά οικείο σε αυτήν.

Η σημασία της αναγνώρισης

Σε πολλές περιπτώσεις, οι κουήρ εμπειρίες εξακολουθούν να βιώνονται μέσα σε ένα κοινωνικό περιβάλλον όπου η αορατότητα, η αμφισβήτηση ή η ανάγκη διαρκούς εξήγησης του εαυτού παραμένουν παρούσες. Όταν αυτό συμβαίνει, η δυνατότητα να μιλήσει κανείς για τη ζωή, τις σχέσεις και τις δυσκολίες του χωρίς να χρειάζεται να αποδείξει την εγκυρότητα της εμπειρίας του αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Μειονοτικό στρες και αναγνώριση

Η σημασία αυτών των στιγμών γίνεται ίσως πιο κατανοητή μέσα από τη θεωρία του μειονοτικού στρες. Σύμφωνα με αυτήν, τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα συχνά εκτίθενται σε χρόνιες μορφές κοινωνικού στρες που σχετίζονται με το στίγμα, την ενοχή, τη ντροπή, τις διακρίσεις, την απόρριψη. Το ψυχικό βάρος και η εξάντληση που δημιουργείται δεν απορρέει από την ταυτότητα του ατόμου, αλλά από τις κοινωνικές συνθήκες μέσα στις οποίες αυτή βιώνεται.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η εμπειρία της αναγνώρισης αποκτά θεραπευτική διάσταση. Όχι επειδή κάποιος ειδικός «επιβεβαιώνει» μια εμπειρία, αλλά επειδή δημιουργείται ένας χώρος όπου οι άνθρωποι μπορούν να διαπιστώσουν ότι δεν είναι μόνοι. Ότι υπάρχουν και άλλοι που έχουν βρεθεί αντιμέτωποι με παρόμοια διλήμματα, παρόμοιους φόβους, παρόμοιες δυσκολίες στη διεκδίκηση ορατότητας, αποδοχής ή ασφάλειας μέσα στις σχέσεις τους.

Από την αναγνώριση στο αίσθημα του ανήκειν

Η ψυχολογική έρευνα έχει αναδείξει επανειλημμένα τη σημασία της κοινωνικής επικύρωσης, της σύνδεσης και του αισθήματος του ανήκειν για την ψυχική υγεία. Η εμπειρία του να ακούγεται κανείς χωρίς να χρειάζεται να απολογηθεί, να εξηγήσει ή να υπερασπιστεί τον εαυτό του, συνδέεται με τη μείωση της απομόνωσης και της ντροπής και ενισχύει την αίσθηση προσωπικής και συλλογικής ανθεκτικότητας.

Ίσως γι’ αυτό οι πιο ουσιαστικές στιγμές του εργαστηρίου δεν ήταν απαραίτητα εκείνες στις οποίες δόθηκαν απαντήσεις. Ήταν οι στιγμές στις οποίες δημιουργήθηκε χώρος για να τεθούν ερωτήματα, να μοιραστούν εμπειρίες και να αναγνωριστούν κοινά βιώματα.

Οι σχέσεις δεν αναπτύσσονται σε κοινωνικό κενό. Επηρεάζονται από το κατά πόσο οι άνθρωποι αισθάνονται ασφαλείς, ορατοί και αποδεκτοί. Και πολλές φορές, η αίσθηση του ανήκειν δεν είναι το αποτέλεσμα μιας σχέσης. Είναι η προϋπόθεση που επιτρέπει στις σχέσεις να αναπτυχθούν και να ανθίσουν.

Ίσως αυτό να είναι και ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία τέτοιων κοινοτικών συναντήσεων: δεν προσφέρουν μόνο έναν χώρο έκφρασης, αλλά και έναν χώρο αναγνώρισης. Έναν χώρο όπου η ατομική εμπειρία μπορεί να συνδεθεί με τη συλλογική και όπου το αίσθημα του ανήκειν παύει να αποτελεί μια αφηρημένη έννοια και γίνεται μια βιωμένη πραγματικότητα.

Σχετικά με τη δράση

Το εργαστήριο πραγματοποιήθηκε από τη Γραμμή Ψυχολογικής Στήριξης 11528 – Δίπλα Σου. Περισσότερες πληροφορίες για την ομάδα και τους συνεργάτες της υπηρεσίας μπορείτε να βρείτε εδώ.