"More than an ordinary boy": Ο Charles Darwin στο13ο Διεθνές Συνέδριο για τον Διαλογικό Εαυτό

Οι αναστοχαστικές φωνές του Charles Darwin στην αφηγηματική συγκρότηση του εαυτού

Ο Charles Darwin μεγάλωσε ακούγοντας ότι ήταν αργός στη μάθηση, ένα «πολύ συνηθισμένο αγόρι», ακόμη και ότι θα αποτελούσε ντροπή για την οικογένειά του. Ο ίδιος, ακόμη και αργότερα, περιέγραφε τις ικανότητές του ως μέτριες. Πώς, λοιπόν, αφηγήθηκε τη διαδρομή του και πώς συνέδεσε αυτή την υποτιμητική εικόνα του εαυτού του με την περιέργεια, την επιμονή και το πάθος για παρατήρηση που τον χαρακτήριζαν από παιδί;

Στο 13ο Διεθνές Συνέδριο για τον Διαλογικό Εαυτό, στη Θεσσαλονίκη, παρουσιάστηκε η ομαδική ερευνητική εργασία «More than an ordinary boy: Charles Darwin’s reflective voices in his narrative construction of self».

Η εργασία εκπονήθηκε από τις Θεοδώρα Παπανικολάου, Χαρίκλεια Τσατσαρώνη, Νόπη Βαρυτιμίδου, Κατερίνα Ζέρμα και Αθηνά Ανδρουτσοπούλου.

Η μελέτη εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο ο Charles Darwin αφηγείται και νοηματοδοτεί την προσωπική του διαδρομή μέσα από την αυτοβιογραφία του και μία επιστολή προς τη μελλοντική σύζυγό του, Emma Wedgwood. Η ανάλυση βασίζεται στην αφηγηματική προσέγγιση και στη θεωρία του Διαλογικού Εαυτού, σύμφωνα με την οποία ο εαυτός δεν αποτελεί μία ενιαία και αμετάβλητη ταυτότητα, αλλά διαμορφώνεται μέσα από τη συνομιλία διαφορετικών εσωτερικών φωνών και θέσεων.

Στα κείμενα του Darwin συνυπάρχουν δύο αντιθετικές αφηγήσεις. Από τη μία πλευρά, αναδύεται η εικόνα του «συνηθισμένου» και συνεσταλμένου παιδιού, το οποίο θεωρούνταν αργό στη μάθηση και κατώτερο των προσδοκιών του οικογενειακού και εκπαιδευτικού του περιβάλλοντος. Από την άλλη, ακούγεται η φωνή ενός παιδιού με έντονη περιέργεια, πάθος για τη συλλογή και βαθιά επιθυμία να κατανοεί τον φυσικό κόσμο — ενός «φυσιοδίφη από την κούνια».

Μέσα από συγκεκριμένες αφηγηματικές και αναστοχαστικές διεργασίες, ο Darwin δεν ακυρώνει καμία από αυτές τις φωνές. Τις φέρνει σε διάλογο, αναγνωρίζει τις αντιφάσεις τους, επανεξετάζει τις κρίσεις των άλλων και σταδιακά διεκδικεί τη δική του θέση απέναντι στις ικανότητες και στο έργο του. Η αναστοχαστική φωνή λειτουργεί ως γέφυρα: επιτρέπει στις διαφορετικές εκδοχές του εαυτού να συνομιλήσουν και συμβάλλει στη συγκρότηση μιας ιστορίας ζωής που παραμένει σύνθετη, αλλά αποκτά συνοχή.

Η αναστοχαστική αυτή διεργασία δεν εμφανίζεται, όμως, με την ίδια σαφήνεια όταν ο Darwin προσεγγίζει περισσότερο επώδνες εμπειρίες. Σε θέματα όπως ο θάνατος της μητέρας του και τα χρόνια προβλήματα της υγείας του, οι συνδέσεις περιορίζονται και ορισμένες εμπειρίες παραμένουν δύσκολο να ενταχθούν στην αφήγησή του.

Η συνοχή, επομένως, δεν σημαίνει ότι όλα έχουν ερμηνευθεί ή επιλυθεί. Σημαίνει ότι ο άνθρωπος μπορεί να συνεχίζει να συνομιλεί με τις αντιφάσεις του, χωρίς να εγκλωβίζεται ολοκληρωτικά σε μία μόνο εκδοχή του εαυτού του.

Ερωτήσεις αναστοχασμού

Ποιες περιγραφές που ακούσαμε για τον εαυτό μας εξακολουθούν να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο μας βλέπουμε;

• Ποιες πλευρές μας έμειναν για χρόνια στη σκιά μιας κυρίαρχης οικογενειακής ή κοινωνικής αφήγησης;

• Μπορούμε να αναγνωρίσουμε τις αντιφάσεις μας χωρίς να χρειάζεται να απορρίψουμε τη μία πλευρά για να διατηρήσουμε την άλλη;

• Υπάρχουν εμπειρίες της ζωής μας που παραμένουν δύσκολο να ενταχθούν σε μια συνεκτική προσωπική ιστορία;

• Ερωτήσεις αναστοχασμού

  • Ποιες περιγραφές που ακούσαμε για τον εαυτό μας εξακολουθούν να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο μας βλέπουμε;

  • Ποιες πλευρές μας έμειναν για χρόνια στη σκιά μιας κυρίαρχης οικογενειακής ή κοινωνικής αφήγησης;

  • Μπορούμε να αναγνωρίσουμε τις αντιφάσεις μας χωρίς να χρειάζεται να απορρίψουμε τη μία πλευρά για να διατηρήσουμε την άλλη;

  • Υπάρχουν εμπειρίες της ζωής μας που παραμένουν δύσκολο να ενταχθούν σε μια συνεκτική προσωπική ιστορία;

Το κείμενο βασίζεται στην παρουσίαση «More than an ordinary boy: Charles Darwin’s reflective voices in his narrative construction of self», στο 13ο Διεθνές Συνέδριο για τον Διαλογικό Εαυτό, στη Θεσσαλονίκη.